Foodie Sp. j. G. Osęka i I. Kowalczyk-Andrzejewska

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zakończył publiczne konsultacje dotyczące aspartamu.

Spotkanie podsumowujące, w którym uczestniczyły m.in. grupy konsumenckie, instytucje UE oraz producenci żywności, było okazją do rozwiania wątpliwości przedstawionych przez zainteresowane strony w pierwszej fazie (konsultacjach online). We wstępnej wersji opinii naukowej, bazującej na wynikach ponad 600 badań naukowych, stwierdzono, że obecny poziom spożycia aspartamu w populacji nie budzi zastrzeżeń zdrowotnych. Opinię finalną, EFSA ma opublikować w przyszłym miesiącu. Tym samym zakończy się proces pełnej oceny bezpieczeństwa tej substancji słodzącej.

W ubiegłym tygodniu EFSA opublikował 2 opinie naukowe odnoszące się do oświadczeń zdrowotnych – jedną w ramach art. 13.5 (nowe dowody naukowe), a drugą na mocy art. 14 (zmniejszanie ryzyka choroby) rozporządzenia 1924/2006.

Pierwsza z wydanych opinii dotyczy preparatu Yestimun, zawierającego β-glukany z drożdży i jego wpływu na ochronę górnych dróg oddechowych przed patogenami. Panel EFSA uznał, że dostarczone dane – a dokładniej brak odpowiednich badań na ludziach – nie pozwala ustalić związku przyczynowo-skutkowego dla działania tego produktu.

Druga opinia – również negatywna – odnosi się do kwasu eikozapentaenowego (EPA), który miałby „redukować stosunek ilości kwasu arachidonowego AA do EPA we krwi. Wysoki stosunek tych kwasów jest czynnikiem ryzyka rozwoju problemów z koncentracją u dzieci z zespołem ADHD”. Stwierdzono, że wnioskowane działanie należy potraktować jako leczenie objawów ADHD u grupy docelowej jaką są chore dzieci – co jest niezgodne z zapisami wyżej wspomnianego rozporządzenia.

Brytyjska Agencja ds. Reklamy (ASA) zarzuciła firmie Yoplait działanie niezgodne z kodeksem reklamy.

W reklamie jogurtu Calin+ firma przedstawiła sytuację, w której starsza kobieta po złamaniu kości zaczęła jeść ten jogurt. Agencja stwierdziła, że sposób prezentacji produktu sugeruje działanie jego składników, tj. wapnia i witaminy D „na wzmocnienie kości” po złamaniu, a to z kolei może być odczytane jako „pomoc w zmniejszaniu kruchości lub zniszczenia kości”. W takim przypadku ten związek ze zdrowiem traktuje się jako oświadczenie o zmniejszaniu ryzyka choroby, natomiast claim z art. 14 dla tych składników nie został dotychczas autoryzowany.
ASA zakazała więc emisji reklamy jogurtu w takiej formie.

W ubiegłym tygodniu na stronie EFSA opublikowano 7 opinii naukowych w sprawie stosowania oświadczeń zdrowotnych (wszystkie w ramach art. 13.5 rozporządzenia 1924/2006, czyli opartych o nowe dowody naukowe lub zawierające wniosek o ochronę zastrzeżonych danych).

Opinie dotyczą:
-kombinacji różnych szczepów bakterii i wpływu na dyskomfort trawienny oraz częstotliwość oddawania stolca,
-ekstraktu z ziemniaka i redukcję masy ciała,
-produktu EFAX (oleju z kryla) i wpływu na dyskomfort odczuwany podczas menstruacji,
-preparatu Monurelle (wyciąg z żurawiny z wit. C) i zahamowania zasiedlania dróg moczowych przez bakterie (głównie E. coli),
- monakoliny K i utrzymania prawidłowego poziomu frakcji LDL cholesterolu we krwi,
-wody mineralnej Vichy Catalan i wpływu na poposiłkowe stężenie lipoprotein we krwi.

Wszystkie wydane przez EFSA opinie są negatywne. W uzasadnieniu, panel NDA (jednostka EFSA wydająca opinie) najczęściej podawał, że przedstawione przez wnioskodawców dowody naukowe są słabe i niewystarczające, aby uzasadnić stosowanie oświadczenia.

Organizacja FoodDrinkEurope (dawna CIAA – europejska Konfederacja Przemysłu Żywności i Napojów) wydała przewodnik dotyczący zarządzania składnikami alergennymi w żywności.

Celem publikacji jest harmonizacja zasad produkcji żywności zawierającej alergeny i substancje powodujące reakcje nietolerancji.
Poradnik skupia się na procesie zarządzania ryzykiem, m.in. w obszarze produkcji, sprzętu, postępowania z surowcami oraz na metodach analitycznych i znakowaniu produktów zawierających w swoim składzie składniki alergenne.

W tym miesiącu do Food Standards Agency (FSA) w Wielkiej Brytanii złożono wnioski o udzielenie zezwolenia na wprowadzenie na rynek dwóch nowych składników żywności: otoczek ze sporopoleniny oraz oczyszczonego oleju roślinnego z nawrota polnego.

Pierwszy wniosek dotyczy substancji występującej w ścianach komórkowych zarodników mchu Lycopodium clavatum. Sporopolenina jest niezwykle odpornym na działanie czynników chemicznych polimerem, zbudowanym z węgla, wodoru i tlenu. Według wnioskodawcy, do pustych otoczek ze sporopoleniny możliwe byłoby wprowadzenie różnych substancji (np. witaminy D czy olejów rybich), tworząc tym samym nowy rodzaj nośnika dla składników odżywczych i funkcjonalnych.

Drugi składnik to olej pozyskiwany z nasion rośliny Buglossoides arvensis (nawrota polnego), który mógłby stanowić źródło wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Obecnie na rynku występuje olej ze żmijowca babkowatego (Echium plantagineum) - wnioskodawca złożył prośbę do FSA o wydanie opinii o równoważności tych dwóch produktów. Na tej podstawie producent będzie mógł skorzystać z uproszczonej procedury udzielenia zgody na wprowadzenie na rynek novel food ingredients.

Brytyjski departament ds. zdrowia wydał przewodnik dotyczący sposobu formułowania i stosowania oświadczeń zdrowotnych ujętych w rozporządzeniu KE nr 432/2012 w sprawie wykazu dopuszczonych health claims.
Regulacja ta dopuszcza pewną dowolność w brzmieniu oświadczeń, aby były one jak najbardziej zrozumiałe dla konsumentów. Generalnie zaleca się jednak stosowanie treści jak najbardziej zbliżonych do tych zawartych w wykazie. Istotnym jest fakt, że używane deklaracje powinny dotyczyć żywności lub jej składnika, a nie produktu w ogóle.

Rok 2012 upłynął w oczekiwaniu na publikację, a następnie obowiązywanie wykazu dozwolonych oświadczeń funkcjonalnych art. 13.1 rozporządzenia 1924/2006.
Od ubiegłego piątku, tj. od 14.12 uprawomocniły się przepisy rozporządzenia 432/2012 ustanawiającego wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci. Zezwalają one na stosowanie claims zawartych w rejestrze (222 oświadczenia, przy ściśle określonych warunkach).
Niemniej jednak nie jest to jeszcze lista zamknięta. W praktyce mamy do czynienia z wydłużonymi okresami przejściowymi dla oświadczeń znajdujących się w dalszym ciągu w fazie opiniowania oraz, w stosunku do których Komisja Europejska nie podjęła jeszcze wiążących decyzji (tzw. claims z listy pending). Pozostałe deklaracje zdrowotne, bez względu na ich uzasadnienie merytoryczne stały się niedozwolone.

KE przygotowała także nowelizację ww. rozporządzenia włączającą 12 nowych oświadczeń zdrowotnych do wykazu dozwolonych oświadczeń (m.in. 5 dotyczących korzystnego wpływu kofeiny na funkcjonowanie organizmu).
Prace nad ostatecznym brzmieniem nowego rozporządzenia mają zakończyć się na początku przyszłego roku. Tym samym na liście odrzuconych claims znajdzie się większość deklaracji skierowanych do ponownej oceny, m.in. dot. probiotyków, glukozaminy, izoflawonów sojowych.

Ponadto w EFSA Journal z 14 grudnia br. opublikowano 9 kolejnych, negatywnych opinii naukowych w sprawie oświadczeń zdrowotnych:

W ciągu ostatniego miesiąca w europejskim systemie RASFF (System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznych Produktach Spożywczych i Środkach Żywienia Zwierząt) pojawiło się kilkanaście powiadomień o wykryciu w suplementach diety niedozwolonych składników.

Zawiadomienia dotyczyły użycia zabronionych w żywności substancji czynnych: fenoloftaleiny, sibutraminy, polinikotynianu chromu, sildenafilu oraz johambiny. Składniki te wchodziły w skład suplementów diety, głównie z Chin i Stanów Zjednoczonych. Zgłoszono też środki spożywcze o przekroczonych limitach arsenu i ołowiu (w preparacie zawierającym glinkę) oraz produkty napromienione (stosowanie procesów promieniowania jonizującego w suplementach jest zabronione).

W tym tygodniu w Dzienniku Urzędowym UE opublikowano 3 decyzje zezwalające Komisji Europejskiej na wprowadzenie do obrotu nowych składników żywności: laktoferyny bydlęcej oraz dihydrokapsjatu.
O zezwolenie na stosowanie pierwszego ze składników wnioskowały 2 firmy (Morinaga i FrieslandCampina). Laktoferyna bydlęca jest białkiem wiążącym żelazo, pozyskiwanym z mleka w celu dodawania do żywności – będzie można ją stosować w m.in. w przetworach mlecznych, środkach spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego czy preparatach do początkowego i dalszego żywienia niemowląt.
Drugi składnik – dihydrokapsjat – jest syntetyzowany na drodze estryfikacji alkoholu wanililowego i kwasu 8-metylononanowego. Dopuszczony jest do stosowania w wielu kategoriach żywności, np. przetworach zbożowych, słodyczach, wyrobach ciastkarskich i niektórych napojach.

Ciało doradcze dla Komisji Europejskiej - grupa robocza ds. łańcucha żywnościowego, zdrowia roślin i zwierząt – wyraziła aprobatę dla 5 nowych oświadczeń zdrowotnych.
Chodzi o claims dotyczące działania kofeiny (m.in. na zdolności umysłowe), które pomimo uzyskania pozytywnej opinii ze strony EFSA nie znalazły się w rejestrze dopuszczonych oświadczeń (rozp. nr 432/2012).

Członkowie grupy roboczej KE rozważają wprowadzenie dodatkowych informacji na opakowaniu dotyczących kofeiny zawartej w produkcie oraz ściśle określonych warunków stosowania. Kwestia pozostaje jednak wciąż otwarta – głównie z powodu głosów sprzeciwu podnoszonych przez niektóre organizacje i kraje członkowskie, które kwestionują bezpieczeństwo takich produktów. Oponenci twierdzą, że szczególnie narażone mogą być dzieci i młodzież, które też spożywają tego rodzaju produkty.

W Dzienniku Urzędowym UE pojawiły się 4 nowe rozporządzenia Komisji Europejskiej z 8 listopada 2012 o numerach:

Pierwsze z rozporządzeń rozszerza wykaz oświadczeń żywieniowych o nowy claim: „bez dodatku sodu/soli” oraz uściśla zasady stosowania oświadczeń
„o obniżonej zawartości tłuszczów nasyconych” i „o obniżonej zawartości cukrów”. Drugie – o nr 1048/2012 – dopuszcza do stosowania nowe oświadczenie zdrowotne („Wykazano, że beta-glukan obniża/redukuje poziom cholesterolu we krwi. Wysoki poziom cholesterolu jest czynnikiem ryzyka rozwoju choroby wieńcowej serca”) i określa warunki jego użycia.

Kolejne dwie regulacje dotyczą specyfikacji oraz zezwolenia na stosowanie syropu poliglucitolowego. Syrop poliglucitolowy to uwodorniony syrop glukozowy i poliglucitol, złożony głównie z maltitolu i sorbitolu. Będzie go można używać w kilku kategoriach żywności – głównie o obniżonej wartości energetycznej lub bez dodatku cukru – m.in. w lodach, dżemach czy wyrobach cukierniczych i ciastkarskich.

Rząd Wielkiej Brytanii chce wprowadzić standaryzację informacji obecnych na opakowaniach produktów spożywczych.

Poza danymi nt. wartości odżywczej w formie popularnego GDA (Guideline Daily Amounts) opakowania zostałyby opatrzone kolorami, odnoszącymi się do wysokiej/umiarkowanej/niskiej zawartości danego składnika w produkcie. Ministerstwo Zdrowia ma ściśle współpracować w tym zakresie z producentami żywności, aby stworzyć jeden, powszechny i czytelny system znakowania.

W Islandii również dąży się do zmian w tym zakresie – rząd tego kraju zamierza wprowadzić znakowanie produktów symbolem dziurki od klucza – jest to dobrowolna inicjatywa obecna w krajach skandynawskich (Danii, Szwecji i Norwegii), która pozwala na identyfikację produktów spożywczych o korzystnym profilu zdrowotnym.

Wniosek dot. oświadczenia zdrowotnego nt. działania szczepu pro biotycznego

Potentat branży farmaceutycznej Merck połączył siły z firmą Chr. Hansen. Przedsiębiorstwa wspólnie złożyły wniosek o stosowanie oświadczenia zdrowotnego w ramach art. 13.5 rozporządzenia 1924/2006.
Oświadczenie dotyczy działania szczepu probiotycznego (Lactobacillus paracasei LP-33), którego działanie opisano jako „wpływ na odporność organizmu na alergeny wziewne”. Przypomnijmy, że aktualnie tylko jeden claim dot. żywych kultur jogurtowych i ich wpływu na trawienie laktozy znalazł się na liście dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych.

Ponadto, do Food Standards Agency w Wielkiej Brytanii wpłynął wniosek o udzielenie zgody na wprowadzenie na rynek nowego składnika żywności: izomalto-oligosacharydu. Jest to węglowodan (rodzaj włókna pokarmowego) o właściwościach prebiotycznych. Wnioskodawca (firma Bioneutra) chciałaby używać tego składnika do produkcji napojów i przetworów zbożowych.

Tydzień temu w EFSA Journal ukazała się opinia naukowa na temat bezpieczeństwa zeaksantyny.

Kwestię stosowania tej substancji jako nowego składnika żywności, dopuszczonego do stosowania w suplementach diety poruszono po raz pierwszy 4 lata temu. Wtedy uznano jednak, że bazując na danych dostarczonych przez wnioskodawcę (firmę DSM) nie można ustanowić bezpiecznego poziomu zeaksantyny w suplementach. W odpowiedzi wnioskodawca dostarczył dodatkowe wyniki badań nt. toksyczności substancji. Tym razem panel ds. produktów dietetycznych, żywienia i alergii (NDA) stwierdził, że dawka syntetycznej zeaksantyny na poziomie 0,75 mg/kg m. c. na dzień (co odpowiada 53 mg/dzień dla osoby o wadze 70 kg) nie niesie ze sobą żadnego niebezpieczeństwa.

W EFSA Journal ukazały się kolejne 2 opinie naukowe na temat nowych wniosków o stosowanie oświadczeń zdrowotnych.

Pierwszy wniosek - złożony przez firmę Vivatech - dotyczył suplementu diety, zawierającego m.in. substancje pochodzenia roślinnego oraz szczepy bakterii i drożdży. Panel NDA (jednostka EFSA wydająca opinię) uznał jednak, że zastosowany szczep drożdży nie jest wystarczająco opisany i tym samym nie można odzwierciedlić wszystkich cech preparatu.
Zdaniem urzędu: “jeśli w połączeniu kliku mikroorganizmów i/lub składników, jeden z nich nie jest wystarczająco scharakteryzowany, wtedy całe ich połączenie należy uznać za niewystarczająco scharakteryzowane”. Z tego powodu wydano negatywną opinię naukową dla tego oświadczenia.

Drugi z wniosków, również negatywnie oceniony, dotyczył środka spożywczego zawierającego m.in. oleje z ogórecznika i orzechów makadamia. Producent przypisał preparatowi właściwości utrzymania prawidłowego poziomu nawilżenia pochwy. W wydanej opinii naukowej EFSA stwierdził, że we wniosku nie znalazły się wyniki badań na ludziach, przez co nie można wykazać związku przyczynowo skutkowego.

EFSA podtrzymał swoje stanowisko w sprawie działania stanoli i steroli roślinnych.

W czerwcu 2009 r. EFSA pozytywnie zaopiniował wniosek firmy Raisio w sprawie stosowania oświadczenia zdrowotnego dotyczącego korzystnego wpływu tych składników na zdrowie. Urząd potwierdził, że 1,5 – 2,4 g stanoli/steroli na dobę redukuje poziom frakcji LDL cholesterolu w zakresie 7-10,5 %, w przeciągu 2 do 3 tygodni.
Następnie wnioskodawca dostarczył dodatkowe dane i w kwietniu tego roku EFSA pozytywnie zaopiniował wniosek, stwierdzając, że spożycie 3g stanoli/dobę redukuje poziom LDL cholesterolu o 11,4%. Miesiąc później urząd odrzucił aplikacje firm Raisio i Unilever o krótszym czasie działania tych składników (1-2 tygodnie) oraz rozszerzenie gamy produktów, w których mogłyby być one stosowane (m.in. sery, niektóre produkty owsiane). Ponieważ stanowisko EFSA zostało podtrzymane ww. oświadczenie zdrowotne można stosować spełniając warunki, przyjęte w kwietniu tego roku.

Na prośbę EFSA, Komisja Europejska przedłużyła czas (do maja 2013 r.) na ponowną ocenę bezpieczeństwa aspartamu.

Pozwoli to ekspertom rozważyć nowe dane naukowe i przeprowadzić konsultacje społeczne wstępnej opinii naukowej. Przypomnijmy, że planowo do 2012 roku miała zakończyć się pełna ocena bezpieczeństwa stosowania substancji słodzących, dopuszczonych do stosowania w UE przed 20 stycznia 2009 (zgodnie z rozporządzeniem 257/2010). Jednak panel EFSA uznał, że brakuje danych dotyczących produktów degradacji asparatmu w pewnych warunkach przechowywania – chodzi głównie o diketopiperazynę. Tym samym prosi zainteresowane strony o dostarczanie danych naukowych o produktach rozpadu tej substancji słodzącej.

Komisja Europejska przystępuje do prac nad oceną substancji roślinnych (botanicals). Dyskusja na poziomie UE jest krokiem do określenia statusu tych składników po blisko dwóch latach stagnacji. Główne zadanie to ustalenie procedury, według której należałoby traktować ponad 1500 wniosków dot. oświadczeń dla poszczególnych składników roślinnych.
Eksperci twierdzą, że można obrać jedną z dwóch dróg – albo kontynuować dotychczasowe podejście do problemu, albo zastosować nowe ujęcie powyższej kwestii, zakładające nowe działania wobec oceny tych claims.

Członkowie UE mają czas do końca miesiąca na przekazanie uwag dotyczących wersji roboczej dokumentu: „Discussion paper on health claims on botanical substances used in foods”.

Brytyjska Food Standards Agency (FSA) ostrzega konsumentów przed suplementami diety klasyfikowanymi jako produkty typu „detox”.
Kwestia niebezpieczeństwa związanego z ich stosowaniem została rozpatrzona po tym, jak w tego rodzaju środkach spożywczych sprzedawanych w Internecie wykryto wysokie zawartości ołowiu i arsenu. Poza tym w skład suplementów „detox” wchodzą najczęściej związki krzemu (np. glinka bentonitowa) i zdarza się, że jest to po prostu glinka w proszku, którą producent prezentuje jako preparat o działaniu oczyszczającym organizm z toksyn.

W tym tygodniu (EFSA Journal z 7.08.2012 r.) opublikowano II części opinii - 12 stanowisk - EFSA nt. oświadczeń funkcjonalnych skierowanych do ponownej oceny.
Zgodnie z przewidywaniami eksperci panelu naukowego NDA nie uznali przedstawionych dowodów na korzystny wpływ szczepów bakterii probiotycznych (w głównej mierze rodzaju Lactobacillus) na układ trawienny czy zdrowie intymne kobiet. Wśród „przegranych” znalazły się także claims o pozytywnym wpływie polifenoli z oliwy z oliwek na poziom cholesterolu HDL we krwi oraz izoflawonów sojowych na gęstość mineralną kości oraz symptomy wazomotoryczne u kobiet w wieku około menopauzalnym.

EFSA opublikował także 2 przewodniki dla przedsiębiorców dot. składania wniosków dla oświadczeń odnoszących się do wpływu na układ nerwowy, funkcje psychologiczne i wydolność fizyczną.

Rozporządzenie ustanawiające wykaz dozwolonych oświadczeń art. 13.1 stosuje się od 14.12.br, co jest równoznaczne z końcem okresu przejściowego dla większości claims spoza wykazu.

EFSA zwiększył najwyższy tolerowany poziom spożycia (UL) dla witaminy D – z 50 na 100 mikrogramów (dla dorosłych i nastolatków). W przypadku dzieci w wieku 1-10 lat, poziom UL został podniesiony do 50 μg, a dla niemowląt do 25 μg.

Pomimo niedostatecznej ilości badań dot. wysokiego spożycia witaminy D, Panel ds. Produktów Dietetycznych, Żywienia i Alergii (NDA) uzasadnił nową wartość UL – 100 mikrogramów dla nastolatków potrzebą wspierania faz wzrostu i rozwoju kości w tej grupie populacyjnej. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że dane o spożyciu cholekalcyferolu pochodzące z 14 krajów Europy wskazują, że wartości konsumpcji tej witaminy, nawet w grupach konsumentów z wysokim jej spożyciem, są niższe od nowego progu UL.

W ubiegłym tygodniu w EFSA Journal pojawiły się nowe opinie naukowe. Wśród wielu negatywnych (m.in. dot. wpływu oleju z kryla na utrzymanie prawidłowego stężenia trójglicerydów we krwi czy kwasu hialuronowego na odwodnienie skóry), znalazła się jedna pozytywna, która może stać się podstawą do wpisania na listę nowego oświadczenia zdrowotnego.

Claim ten dotyczy działania flawanoli z kakao, których działanie to „utrzymanie prawidłowej wazodylatacji śródbłonka naczyń krwionośnych, co przyczynia się do prawidłowego krążenia krwi”. Aby uzyskać korzystny efekt wg EFSA należy spożywać 200mg flawanoli dziennie, co odpowiada 2,5g proszku kakaowego lub 10g ciemnej czekolady (o wysokiej zawartości flawanoli).

Global Alliance for Probiotics (GAP) zrzeszające największych producentów probiotyków (m.in. Yakult, Valio czy Danone) podjęło współpracę z naukowcami w celu stworzenia opracowania dotyczącego szczepów probiotycznych.

Nowe podejście GAP opiera się na połączeniu szczepów bakterii w grupy, co mogłoby umożliwić uzyskanie pozytywnej opinii EFSA nt. ich działania i tym samym pozwolić na stosowanie oświadczeń zdrowotnych w tym zakresie.

Prace GAP mają uzupełnić aplikację do EFSA o dodatkowe dane, po tym jak panel NDA (jednostka EFSA) odrzucił po ponownej ocenie ponad 70 wniosków dotyczących różnych szczepów probiotycznych. Ponadto, jako jedno z zadań, GAP stawia sobie wzmocnienie dialogu pomiędzy przedsiębiorstwami na rynku probiotyków, EFSA a Komisją Europejską. Głównym motywem działania tego stowarzyszenia jest zlikwidowanie rozbieżności pomiędzy jakością i ilością naukowych dowodów jakie spływają do EFSA a negatywnymi opiniami urzędu dot. działania szczepów probiotycznych.

Jednostka naukowa EFSA - panel NDA wydał opinię naukową na temat oświadczenia dot. lipidów z pszenicy.

Ekstrakt lipidów o polarnej budowie zawiera m.in. ceramidy oraz digalaktozydiglicerydy. Wnioskujący próbował udowodnić, że dzięki tym składnikom chroni skórę przed odwodnieniem.
EFSA wydał jednak negatywną opinię na ten temat, uznając, że uzyskane w badaniach wyniki są niewystarczające lub nieodpowiednie pod względem merytorycznym.

Na najbliższej sesji plenarnej EFSA zaopiniuje wnioski dotyczące ponad 50 oświadczeń zdrowotnych, uzupełnione o dodatkowe dane.
Wśród nich znajdują się m.in. te dotyczące szczepów probiotycznych oraz izoflawonów.

Oceny podejmie się panel ds. produktów dietetycznych, żywienia i alergii - NDA, po raz ostatni w obecnym składzie. Do 2015 r. pracę Panelu wesprze 9 nowych członków (w tym jeden z Polski). Jednym z wyzwań stojących przed nowym zespołem będzie zaopiniowanie ponad 1500 wniosków dotyczących składników pochodzenia roślinnego pod kątem zasadności obecnie stosowanej metodologii oceny.

Dane nt. rozwoju rynku i spożycia produktów wzbogacanych oraz suplementów diety

9 czerwca w Dzienniku Urzędowym UE pojawiło się rozporządzenie nr 489/2012, które ustanawia przepisy wykonawcze dotyczące stosowania art. 16 rozporządzenia nr 1925/2006 (w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych substancji). Artykuł 16, o którym mowa, dotyczy przedłożenia Komisji Europejskiej informacji o skutkach wdrożenia rozporządzenia 1925/2006.
Nowe rozporządzenie 489/2012 precyzuje jakie informacje i w jakiej formie mają zostać przekazane do KE przez państwa członkowskie. Do 1 lipca tego roku do KE zbiera dane dotyczące:

w ubiegłym tygodniu Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności opublikował pierwszą część opinii naukowych związanych z ponowną oceną niektórych oświadczeń zdrowotnych funkcjonalnych (z art. 13.1 rozporządzenia 1924/2006).
Spośród 12 uzupełnionych przez przedsiębiorców wniosków - 2 zostały zaopiniowane pozytywnie, a 10 otrzymało opinię negatywną.
Pozytywnie oceniono oświadczenia dotyczące wpływu suszonych śliwek na funkcjonowanie jelit (EFSA Journal – opinia 2712) oraz cyklodekstryn na glikemię poposiłkową (EFSA Journal – opinia 2713).
Wśród „przegranych” znajdują się m.in. oświadczenia o działaniu luteiny i różnych szczepów probiotycznych.

na stronie EFSA pojawił się raport naukowy dotyczący składników roślinnych (botanicals) naturalnie zawierających substancje, które mogą być niebezpieczne dla zdrowia. Obszerny dokument jest uaktualnieniem wersji z roku 2009 i został stworzony w celu pomocy oszacowania ryzyka bezpieczeństwa stosowania takich składników. EFSA podkreśla, że raport należy traktować jako rodzaj poradnika opisującego zagrożenia dla poszczególnych botanicals, które mogą być składnikami suplementów diety.
Składniki roślinne charakteryzowane są pod względem pochodzenia (rodzina oraz część rośliny z której są pozyskiwane) oraz rodzaju substancji chemicznej, która może wywoływać negatywne skutki zdrowotne.

Dziś opublikowano przepis ustanawiający wykaz dozwolonych oświadczeń zdrowotnych

W Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej nr L 136/1 zostało opublikowane rozporządzenie Komisji nr 432/2012/WE z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci.

Długo oczekiwana lista obejmuje 222 dozwolone deklaracje, które w większości dotyczą witamin i składników mineralnych.
Ponadto Komisja Europejska na swojej stronie internetowej zaktualizowała wspólnotowy rejestr claims i uzupełniła listę dozwolonych oświadczeń, ale także odrzuconych lub niespełniających wymagań i tych, które nadal znajdują się w trakcie oceny.

w EFSA Journal ukazała się kolejna opinia naukowa w sprawie claim dot. glukozaminy. W opinii tej urząd ponownie stwierdził, że nie ma związku przyczynowego skutkowego między spożyciem glukozaminy a utrzymaniem prawidłowego funkcjonowania chrząstki stawowej. Wniosek na stosowanie oświadczenia złożyła firma Merck Consumer Healthcare, zamieszczając w nim rezultaty badań przeprowadzonych na osobach chorych na zwyrodnienie stawów, osobach zdrowych, zwierzętach oraz in vitro. Jednakże, panel NDA (jednostka działająca w ramach EFSA) podobnie jak w poprzednich negatywnych stanowiskach nt. glukozaminy uznał m.in., że przedłożone dowody naukowe są słabe oraz że wyniki badań porównawczych nie mają odniesienia do grupy docelowej.
Pełną treść opinii można znaleźć w EFSA Journal pod numerem 2691.

W tym miesiącu do Food Standards Agency w Wielkiej Brytanii wpłynęły wnioski o udzielenie zgody na wprowadzenie na rynek dwóch nowych składników żywności (novel food): drożdży piekarskich bogatych w witaminę D2 oraz metylocelulozy.
Specjalnie przygotowane drożdże (naświetlane promieniami UV w celu zwiększenia zawartości wit. D) mogłyby być stosowane do produkcji pieczywa oraz suplementów diety. Natomiast drugi ze składników wnioskodawca chciałby używać do lodów, zimnych deserów, a także do napojów jogurtowych i typu smoothie przypisując jej m.in. właściwości funkcjonalne błonnika pokarmowego.

Skoniugowany kwas linolowy (CLA) już przed 1997 rokiem był stosowany w UE w suplementach diety. Jednak jego użycie w innych kategoriach produktów spożywczych np. żywności dietetycznej czy wzbogacanej wymaga zezwolenia w oparciu o rozporządzenie 258/97 dot. novel food.
Panel ds. Produktów Dietetycznych, Żywienia i Alergii (EFSA) poddał ponownej analizie 2 preparaty (Clarinol® i Tonalin®) zawierające mieszankę izomerów kwasu CLA i potwierdził, że ich stosowanie jest bezpieczne.

EFSA rozpoczyna pracę nad ponowną oceną ryzyka bisfenolu A (BPA) - związku organicznego obecnego m.in. w materiałach opakowaniowych, które kontaktują się z żywnością.
Analiza skupi się na ocenie ryzyka narażenia na ten związek szczególnie wrażliwych grup konsumentów - niemowląt, dzieci i kobiet w ciąży. W ostatnich latach poczyniono wysiłki, aby zredukować ekspozycję na bisfenol w tych grupach populacyjnych, dzięki czemu zakazano produkcji plastykowych butelek dla dzieci zawierających BPA.
Tym razem EFSA weźmie pod uwagę aktualne dane i wyniki badań naukowych dotyczące pobrania bisfenolu z dietą oraz innych źródeł.

Komisja Europejska ponownie rozpatrzy sprawę profili składników odżywczych. Dyskusja na ten temat została jednak przewidziana dopiero na przyszły rok, kiedy to Komisja ma zaprezentować drugą propozycję zmian w tym temacie.

Sprawa jest pilna i nagląca, gdyż wykaz ponad 220 dozwolonych oświadczeń zdrowotnych ma zostać opublikowany jeszcze w tym roku i potrzebne jest jednoznaczne stanowisko, co do informacji, które można będzie umieszczać na produktach spożywczych. Tym samym udałoby się “zamknąć” nierozwiązane punkty z unijnego rozporządzenia 1924/2006. Pierwszy projekt zapisu regulującego informacje o profilach składników odżywczych został odrzucony w 2009 roku. Profile składników odżywczych mają uwzględniać ilości pewnych składników i substancji w żywności (np. tłuszczów typu trans, soli, cukru), ich roli oraz ogólnego składu odżywczego produktu. Miałaby pomóc w ograniczeniu stosowania oświadczeń żywieniowych lub zdrowotnych na opakowaniach tzw. “niezdrowych” produktów żywnościowych.

Producenci napojów kawowych i energetycznych są zdezorientowani, co do stanowiska Komisji Europejskiej w sprawie oświadczeń zdrowotnych dotyczących kofeiny.

Pomimo pozytywnej oceny przez EFSA, oświadczenia te zostały odrzucone z projektowanego wykazu dozwolonych oświadczeń funkcjonalnych. Wpływ kofeiny miałby polegać na poprawie koncentracji i czujności oraz zwiększeniu zdolności i wytrzymałości podczas wykonywania ćwiczeń, a także na zmniejszeniu odczuwania wykonywanego podczas ćwiczeń fizycznych wysiłku. Wg Europejskiej Federacji Kawy, KE waha się, gdyż pojawiły się obawy, że zamieszczanie na opakowaniu oświadczeń zdrowotnych mówiących o działaniu kofeiny mogłoby przyczynić się do zwiększonej konsumpcji napojów z wysoką jej zawartością.

W Dzienniku Urzędowym UE pojawiło się Rozporządzenie Komisji Europejskiej zmieniające załącznik II rozporządzenia (WE) nr 1333/2008.

Zmiana dotyczy warunków stosowania 4 barwników: żółcieni chinolinowej (E104) i pomarańczowej (E110), pąsu 4R, czerwieni koszenilowej (E124). W opiniach naukowych EFSA zalecił obniżenie ADI dla wyżej wymienionych dodatków. Tym samym, zmniejszono maksymalne poziomy stosowania powyższych barwników w różnych kategoriach żywności.

Panel ds. dodatków do żywności i składników pokarmowych dodawanych do żywności (jednostka EFSA) poddał ponownej ocenie bezpieczeństwo butylohydroksytoluenu (BHT, oznaczanego jako E 321).

Jest to przeciwutleniacz, który znalazł zastosowanie m.in. jako dodatek chroniący kolor i zapach w shorteningach (tłuszczach piekarniczych), przetworach zbożowych i innych produktach zawierających tłuszcz. Ocena ryzyka narażenia na tę substancję została przeprowadzona biorąc pod uwagę badania naukowe i dodatkowe źródła danych. Na tej podstawie ustalono, że stosowanie tej substancji nie niesie ryzyka rakotwórczego czy genotoksycznego na organizm. Ponadto, uwzględniając narażenie na tę substancję (z różnych źródeł w diecie), podwyższono wartość ADI dla BHT z 0,05mg/kg masy ciała/dzień na 0,25mg/kg masy ciała/dzień.

Brytyjska Agencja ds. Reklamy (ASA) zarzuciła firmie Kellog’s użycie informacji wprowadzających konsumenta w błąd.

Potentat na rynku przetworów śniadaniowych zamieścił na swojej stronie internetowej oświadczenia, które mówią o tym, że spożycie cukru nie niesie ze sobą żadnych zagrożeń zdrowotnych.

Firma Kellog’s przytoczyła wyniki badań naukowych i raportów (m.in. FAO/WHO), cytując jednak niepełne wnioski – np. podając, że nie ma związku między spożyciem cukru a rozwojem cukrzycy i nowotworów, podczas gdy badania wykazały, że „takiego związku nie można wykluczyć”. ASA uznała, że takie oświadczenia są mylące i nakazała powtórne przeanalizowanie informacji umieszczonych na stronie producenta. Przypomnijmy, że z prawnego punktu widzenia, zamieszczenie informacji o produkcie na stronach internetowych to również element jego prezentacji.

Przedstawiciele przemysłu i grup konsumenckich poparli projekt zmiany dyrektywy w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego.

Ostatniego dnia lutego przedstawiciele Parlamentu Europejskiego zagłosowali za wprowadzeniem poprawek i przeglądem powyższej regulacji prawnej. Projekt ma uściślić wymagania dotyczące różnych produktów z tej grupy, m. in. znakowania preparatów do dalszego żywienia niemowląt oraz środków spożywczych stosowanych w dietach o ograniczonej zawartości energii. Ponadto, planowane jest wprowadzenie zmian w grupie środków bezglutenowych (znakowanie 2 kategorii: o bardzo niskiej zawartości glutenu i nie zawierających glutenu). Projekt rozporządzenia nałoży tym samym nowe obowiązki na wytwórców środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego w zakresie prezentacji i znakowania.

Brytyjska Food Standard Agency (FSA) przyjęła wniosek amerykańskiej firmy Ocean Nutrition o wprowadzenie na rynek oleju pozyskiwanego z algi Schizochytrium.

Bogaty w kwas dokozaheksaenowy (DHA) olej z alg jest obecnie produkowany przez inną firmę (Martek Bioscences) i uzyskał on status novel food w 2003 roku. Dzięki temu, firma ze Stanów Zjednoczonych może skorzystać z opcji uproszczonej procedury uzyskania zgody na stosowanie składnika na rynku europejskim, przedkładając opinię o równoważności wytwarzanego przez nią oleju z tym obecnie dostępnym na rynku. Olej mógłby być stosowany m.in. w suplementach diety i płatkach śniadaniowych.

Ponadto, firma the Chia Company, zajmująca się produkcją i dystrybucją nasion chia (szałwi hiszpańskiej) złożyła wniosek do FSA o rozszerzenie zastosowania dla tego składnika żywności.

Norweska firma Calanus AS złożyła wniosek o nadanie statusu novel food dla swojego produktu – oleju pozyskiwanego ze skorupiaka wód arktycznych Calanus finmarchicus.

Wniosek przyjęła brytyjska Food Standard Agency (odpowiednik polskiego GIS). Według uzasadnienia wnioskodawcy olej stosowany byłby w suplementach diety jako źródło kwasów z rodziny omega-3: EPA i DHA. Obecnie można stosować oświadczenia żywieniowe dotyczące wyżej wymienionych kwasów – pod warunkiem, że dany produkt jest ich źródłem lub charakteryzuje się ich wysoką zawartością.

Jeśli chodzi o oświadczenia zdrowotne dla EPA i DHA - można stosować te, które zostały włączone do wspólnotowego wykazu dozwolonych deklaracji, w kategoriach: dot. zdrowia i rozwoju dzieci (m.in. wpływ na rozwój mózgu) oraz zmniejszania ryzyka choroby (tłuszcze do smarowania o wysokiej zawartości NKT). Nadal czekamy na publikację wykazu oświadczeń funkcjonalnych.

Od początku tego roku w europejskim systemie RASFF (System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznych Produktach Spożywczych i Środkach Żywienia Zwierząt) pojawiło się kilkanaście powiadomień o wystąpieniu w produktach spożywczych niedozwolonych składników.

Zawiadomienia dotyczyły użycia zabronionych w suplementach diety substancji czynnych: sildenafil, tadalafil, sibutramina, oktopamina oraz melatonina, a także roślin - tonkgat ali (Eurycoma longifolia) i selernicy (Cnidium monnieri). Jeśli chodzi o żywność dietetyczną i wzbogacaną, wpłynęły zgłoszenia produktów o bardzo wysokiej zawartości witaminy D, przekroczonym limitem zawartości glutenu w produkcie bezglutenowym a także zawierających niedozwolone pochodne kreatyny - jabłczan i ester kreatyny oraz nowe składniki żywności: jabłczan cytruliny i alfa ketoglutaran argininy.

Probiotyki nadal pozostają gorącym tematem. Japońska firma Miyarisan Pharmaceutical złożyła wniosek o nadanie statusu novel food szczepowi bakterii probiotycznych. Bakterie Clostridium butyricum (szczep CBM 588) znalazłyby zastosowanie w suplementach diety, a ich działanie miałoby polegać na utrzymaniu lub przywróceniu prawidłowego funkcjonowania flory jelitowej. Tak naprawdę szczep byłby nową żywnością tylko w UE, gdyż od wielu lat jest on dostępny na rynkach Japonii i w innych krajach azjatyckich.
Ponadto, firma Nestle przedłużyła umowę o współpracy ze szwedzką firmą BioGaia na używanie produkowanych przez nią szczepów - Lactobacillus reuteri w produktach do początkowego żywienia niemowląt.
Przypomnijmy, że do tej pory wszystkie wnioski o udzielenie zgody na stosowanie oświadczeń zdrowotnych w zakresie działania bakterii probiotycznych (z wyjątkiem jednego dot. kultur bakterii jogurtowych i wpływu na trawienie laktozy) zostały odrzucone przez EFSA.

Niemiecka organizacja Foodwatch skierowała do sądu w Hamburgu sprawę przeciwko firmie Unilever. Korporacja zamieściła w charakterystyce produktu Becel Pro.activ (margaryna z dodatkiem steroli roślinnych) informację, że "z naukowego punktu widzenia nie ma dowodów" na skutki uboczne spożywania margaryny. Biorąc pod uwagę przepisy rozporządzenia nr 608/2004 (zawężające grupę odbiorców produktów z dodatkiem steroli wyłącznie do osób, które chcą obniżyć swój poziom cholesterolu we krwi) oraz opinie naukowe EFSA, osoby zdrowe, w tym dzieci poniżej 5 lat oraz kobiety w ciąży i karmiące nie powinny spożywać tego rodzaju żywności. Takiej informacji producent jednak nie podał do wiadomości.

Komitet ds. Środowiska, Zdrowia Publicznego i Higieny Żywności (ENVI) odrzucił w drodze głosowania propozycję 2 oświadczeń żywieniowych.
Deklaracje o treści:
- "teraz zawiera X% mniej" (określonego składnika odżywczego)
- "bez dodatku soli/sodu"

miały uzupełnić listę dozwolonych nutrition claims w załączniku do rozporządzenia 1924/2006. 23 stycznia Rada przyjęła oświadczenia, ale Parlament Europejski zgłosił swój sprzeciw. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma przynieść najbliższa sesja plenarna. Stowarzyszenia producentów żywności wyraziły swoje obawy i zwiększają nacisk na członków Parlamentu Europejskiego, aby zagłosowano "za" wprowadzeniem oświadczeń.

Hiszpańska organizacja AutoControl zajmująca się kontrolą treści reklamowych zakwestionowała sposób użycia oświadczeń zdrowotnych w reklamie napoju z dodatkiem steroli roślinnych.

Producentowi (firmie Central Lechera Asturiana) środka spożywczego zarzucono stosowanie nieprecyzyjnego oświadczenia łączącego spożycie steroli z redukcją poziomu cholesterolu we krwi (przy spożyciu większej porcji
produktu) oraz utrzymaniem prawidłowego stężenia cholesterolu we krwi (gdy konsument spożyje mniej produktu). EFSA wydał pozytywną opinię co do drugiego z powyższych działań. Wpływ na utrzymanie prawidłowego stężenia cholesterolu we krwi jest oświadczeniem zdrowotnym art. 13 rozporządzenia 1924/2006, natomiast obniżenie poziomu cholesterolu (którego wysoki poziom może być przyczyną choroby wieńcowej) jest efektem działania, którego dotyczą oświadczenia art. 14.

Włoskie Ministerstwo Zdrowia przedstawiło dokument zawierający wytyczne, co do charakterystyki szczepów probiotycznych, znakowania produktów i oświadczeń w tym zakresie.
Zawarto w nim podstawowe definicjw związane z probiotykami, a także informacje o bezpieczeństwie stosowania i minimalnej dawce szczepu. Wg tego urzędu, zapis o działaniu bakterii probiotycznych, ujęty jako "utrzymywanie równowagi mikroflory jelitowej" może być pojęciem bardziej elastycznym niż odrzucany przez EFSA "wpływ na zwiększenie ilości dobroczynnej mikroflory w jelitach".
Tym samym uwidacznia się płynna granica pomiędzy tym, co w ogóle kwalifikuje się jako claim, rozróżnieniem deklaracji żywieniowej i zdrowotnej. Tego rodzaju informacje publikowane przez organy rządowe potwierdzają tylko fakt, że kwestie związane z brzmieniem claims są bardzo uznaniowe i należy liczyć się z różnymi interpretacjami i podejściem do tego tematu w obrębie UE.

Przypomnijmy, że definicje powyższych terminów zostały sprecyzowane w rozporządzeniu (WE) 1924/2006.

Dyskusja o zmianach przepisów w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego

Członkowie Parlamentu Europejskiego oraz przedstawiciele stowarzyszeń na rzecz karmienia piersią wyrazili swoje poparcie w sprawie dyskutowanych zmian dyrektyw dot. środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego.
Według nich przekształcenie legislacji w tym zakresie może wpłynąć na poprawę jakości i prezentacji preparatów do żywienia niemowląt. Projektowane rozporządzenie określi nowe grupy środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (m.in. poprzez inną klasyfikację środków

dietetycznych) oraz stworzyć jasne wymagania, co do produkcji żywności dla grup populacji uważanych za szczególnie wrażliwe (w tym niemowlęta i dzieci do 3. roku życia). Członkowie stowarzyszeń związanych z żywieniem niemowląt liczą, że propozycja zmian obejmie swym zasięgiem bardziej szczegółową ocenę składników (zwłaszcza pod względem bezpieczeństwa), które będą mogły być dodawane do preparatów do żywienia niemowląt.